وقتی نمودار نفت را باز می‌کنیم، Brent Futures حدود ۱۰۰ تا ۱۰۱ دلار معامله می‌شود. در نگاه اول ممکن است به نظر برسد که بازار نفت در حال بازگشت به تعادل است. اما آیا این عدد واقعاً ارزش نفت در شرایط فعلی بازار را نشان می‌دهد؟
در طرف دیگر بازار، قیمت نفت فیزیکی و Dated Brent رفتار بسیار متفاوتی داشته‌اند. Dated Brent در اوج بحران ۲۰۲۶ به محدوده رکوردی حدود ۱۴۴ دلار رسید و برخی محموله‌های فیزیکی به محدوده ۱۵۰ دلار و بالاتر نزدیک شدند. در اکتبر نیز قیمت نفت فیزیکی تحویلی در آسیا نزدیک ۱۵۰ دلار گزارش شده، در حالی که Brent Futures حدود ۱۰۰ دلار بوده است.
۱. شکاف میان Futures و نفت فیزیکی
قیمت Futures یک قیمت واقعی و قابل معامله در بازار مالی است. بنابراین مسئله این نیست که قیمت روی نمودار «جعلی» است. مسئله این است که آیا این قیمت می‌تواند فشار واقعی بازار فیزیکی را به‌طور کامل منعکس کند یا خیر.
در شرایطی که نفت فیزیکی برای تحویل نزدیک با پریمیوم‌های بسیار بالا معامله می‌شود، ولی قیمت Benchmark مالی پایین‌تر باقی می‌ماند، یک شکاف قابل توجه شکل می‌گیرد. در بحران فعلی این شکاف به ده‌ها دلار رسیده است.
برای اکتبر ۲۰۲۶، داده‌های EIA قیمت متوسط خرده‌فروشی آمریکا را در ۵ اکتبر حدود ۴٫۳۷ دلار برای بنزین و ۶٫۳۲ دلار برای دیزل نشان می‌دهد.
۲. رکورد قیمت نفت فیزیکی در بحران ۲۰۲۶
این بخش اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نشان می‌دهد در اوج بحران، بازار فیزیکی نفت در چه محدوده‌ای قیمت‌گذاری شده است.
| شاخص / نفت فیزیکی | قیمت | زمان | اهمیت |
|---|---|---|---|
| Dated Brent | ۱۴۴٫۴۲ دلار | آوریل ۲۰۲۶ | رکورد تاریخی گزارش‌شده |
| North Sea Forties | حدود ۱۴۷ دلار | آوریل ۲۰۲۶ | رکورد بسیار بالای گرید فیزیکی |
| برخی محموله‌های فیزیکی | نزدیک / بالاتر از ۱۵۰ دلار | آوریل ۲۰۲۶ | رقابت برای نفت قابل تحویل |
| نفت فیزیکی تحویلی در آسیا | نزدیک ۱۵۰ دلار | اکتبر ۲۰۲۶ | در برابر Brent Futures حدود ۱۰۰ دلار |
۳. چرا این شکاف مهم است؟
اگر قیمت فیزیکی نفت واقعاً به محدوده ۱۲۳ تا ۱۵۰ دلار رسیده باشد، ولی Benchmark مالی در محدوده ۱۰۰ دلار باقی بماند، دو تصویر متفاوت از یک بازار واحد ایجاد می‌شود.
در چنین شرایطی فرضیه من این است که ممکن است Benchmark مالی به هر دلیل، از جمله معاملات بزرگ و رفتار بازیگران مالی، کمتر از فشار واقعی بازار فیزیکی را در قیمت خود منعکس کند.
این موضوع به‌خصوص زمانی مهم می‌شود که این اختلاف برای مدت طولانی باقی بماند. زیرا کمبود فیزیکی از بین نمی‌رود فقط به این دلیل که قیمت Futures پایین‌تر است.
۴. مسئله اصلی بعد از بحران: زمان بازسازی
حتی اگر جریان نفت از هرمز سریعاً بهبود پیدا کند، بازار فوراً به وضعیت قبل از بحران بازنمی‌گردد. دلیل آن این است که تولید، پالایش و ذخایر هر کدام زمان متفاوتی برای بازگشت دارند.
برآورد های فعلی نشان می‌دهد بخش مهمی از تولید منطقه می‌تواند تا سه‌ماهه دوم ۲۰۲۷ به وضعیت عادی نزدیک شود؛ با این حال محدودیت‌های عرضه و بازار فرآورده‌ها می‌توانند مدت بیشتری ادامه داشته باشند. و این در صورتی است که جنگ ادامه نداشته باشد و تاسیسات بیشتری مورد اسیب قرار نگیرد و همچنین آمار اعلامی از انهدام تاسیسات جهت جلوگیری از شوک تقاضا دستکاری نشده باشد کما اینکه تعداد زیادی از حملات اخیر انصار الله به زیرساخت های نفتی عربستان در این برآورد ها مورد بررسی قرار نگرفته است .
| مرحله | بازه تقریبی | وضعیت |
|---|---|---|
| بازگشت اولیه جریان | اواخر ۲۰۲۶ | افزایش تدریجی صادرات و استفاده از مسیرهای جایگزین |
| بازگشت عمده تولید | اوایل تا Q2 2027 | بازگشت بخش بزرگی از تولید متوقف‌شده |
| ترمیم ظرفیت پالایش | ۲۰۲۷ و برخی موارد بعدتر | تعمیر واحدهای آسیب‌دیده |
| بازسازی ذخایر | حدود ۱ تا ۲ سال یا بیشتر | جایگزینی نفت و فرآورده‌های مصرف‌شده |
بنابراین:
بازگشت تولید ≠ بازسازی پالایش
بازسازی تولید و پالایش ≠ پر شدن فوری ذخایر
۵. کرونا؛ نمونه‌ای از خریدن زمان برای بازار نفت
برای فهم بهتر این موضوع، باید به سال ۲۰۲۰ نگاه کرد؛ زمانی که بحران دقیقاً از جهت مخالف اتفاق افتاد. مشکل اصلی کمبود نفت نبود، بلکه سقوط تاریخی تقاضا بود.
در آوریل ۲۰۲۰ تقاضای جهانی نفت حدود ۲۹ میلیون بشکه در روز کمتر از سال قبل بود. فشار بر ذخیره‌سازی نیز به حدی رسید که قرارداد نزدیک WTI در ۲۰ آوریل به منفی ۴۰٫۳۲ دلار رسید.
سقوط تقاضا → مازاد عرضه → پر شدن ذخایر → سقوط قیمت → کاهش تولید و پالایش → بازتنظیم بازار
کرونا به شکل ناخواسته به بازار چیزی داد که در بحران فعلی بسیار ارزشمند است: زمان.
۶. اگر بازار فعلی برعکس کرونا باشد چه؟
بحران فعلی در جهت مخالف حرکت می‌کند:
آسیب ظرفیت عرضه و پالایش → مصرف ذخایر → فشار بازار → نیاز به زمان برای بازسازی
بنابراین یک فرضیه ساختاری مطرح می‌شود: اگر بازسازی ظرفیت‌های تولید و پالایش مدت زیادی طول بکشد، چه اتفاقی می‌تواند فشار بازار را برای مدتی کاهش دهد؟
یک شوک بزرگ تقاضا.
کرونا نشان داد که یک شوک بسیار شدید تقاضا می‌تواند در مدت کوتاهی توازن بازار نفت را تغییر دهد. در نتیجه، در صورت وقوع یک پاندمی بزرگ یا شوک اقتصادی مشابه در آینده، کاهش شدید مصرف نفت می‌تواند موقتاً فشار بر بازار را کم کند و زمان لازم برای بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده را فراهم کند.
این به معنی پیش‌بینی وقوع پاندمی نیست؛( بخصوص احتمال پاندمی طاعون از روسیه ) بلکه یک سناریوی ساختاری است: بازار آسیب‌دیده از شوک عرضه ممکن است برای بازسازی به یک دوره کاهش تقاضا نیاز داشته باشد.
۷. آیا سرکوب قیمت می‌تواند شوک را فقط به آینده منتقل کند؟
اگر فرضیه اصلی این تحلیل را درست فرض کنیم Benchmark مالی نفت برای مدتی پایین‌تر از فشار واقعی بازار فیزیکی باقی بماند، این مسئله لزوماً مشکل فیزیکی بازار را حل نمی‌کند.
ممکن است فقط زمان وقوع تعدیل قیمت را عقب بیندازد. اگر در همین مدت ذخایر پایین بمانند، ظرفیت تولید و پالایش کامل برنگردد و نفت فیزیکی همچنان با پریمیوم معامله شود، فاصله میان بازار مالی و بازار فیزیکی می‌تواند ادامه پیدا کند. در صورت تغییر ناگهانی شرایط، بسته شدن این فاصله می‌تواند به شکل یک price correction شدید ( در این سناریو رالی های صعودی قیمت ) اتفاق بیفتد.
۸. نتیجه نهایی
در تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۶، دو تصویر متفاوت از بازار نفت دیده می‌شود:
در همین زمان، بنزین آمریکا حدود ۴٫۳۷ دلار و دیزل حدود ۶٫۳۲ دلار در هر گالن است.